ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Χώρα της βορειοανατολικής Αφρικής και της δυτικής Ασίας. Συνορεύει δυτικά με τη Λιβύη, νότια με το Σουδάν και βορειοανατολικά με το Ισραήλ. Βρέχεται βόρεια από τη Μεσόγειο Θάλασσα και ανατολικά από την Ερυθρά, που σχηματίζει βόρεια τους κόλπους του Σουέζ και της Άκαμπα. Έχει έκταση 1.001.449 τ.χλμ. και γενικά χαμηλό υψόμετρο, εκτός από την ανατολική παραθαλάσσια ορεινή ζώνη και την επίσης ορεινή χερσόνησο του Σινά. Σημαντικό μέρος της δυτικής χώρας καλύπτεται από έρημο, ενώ οι ανατολικές περιοχές ποτίζονται από τον ποταμό Νείλο. Πρωτεύουσα είναι το Κάιρο. Η χώρα έχει πολίτευμα προεδρικής δημοκρατίας και αγροτική, κατά κύριο λόγο, οικονομία.
ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ - ΚΛΙΜΑ
Το έδαφος της Αιγύπτου αποτελεί τμήμα της ανατολικής Σαχάρας και διασχίζεται από τον ποταμό Νείλο, ο οποίος χωρίζει την έρημο σε δύο τμήματα, στη λιβυκή έρημο ή ανατολική Σαχάρα και στην αραβική έρημο. Η περιοχή του Νείλου και μερικές οάσεις αποτελούν τα μόνα εύφορα μέρη της Αιγύπτου, ενώ όλο το υπόλοιπο έδαφος είναι κατάξερη έρημος.
Από την Αβυσσηνία πηγάζει ο Κυανός Νείλος και από την Ταγκανίκα ο Λευκός. Τα δυο ποτάμια συναντιούνται στο Χαρτούμ και γίνονται ένα ως το Κάιρο. Εκεί ξανοίγεται σε σχήμα βεντάλιας και σχηματίζει το περίφημο δέλτα του. Είναι πλωτός μέχρι το Ασσουάν και διευκολύνει πολύ τη συγκοινωνία της Αιγύπτου. Κατά την περίοδο Ιουλίου - Οκτωβρίου ο Κυανός Νείλος φουσκώνει, κατεβάζει τεράστιες ποσότητες νερού και λάσπης και προκαλεί πλημμύρες στην Αίγυπτο ως το δέλτα. Η λάσπη επικάθεται στην καλλιεργήσιμη γη, σαν πλούσιο φυσικό λίπασμα και καθιστά το έδαφος ιδιαίτερα γόνιμο. Η κοιλάδα του Νείλου σπέρνεται δυο-τρεις φορές το χρόνο. Με τα σημερινά αρδευτικά έργα και φράγματα, έχει επεκταθεί πολύ η καλλιεργήσιμη έκταση της κοιλάδας. Τα έργα αυτά γεμίζουν τις αρδευτικές διώρυγες με νερό και ποτίζουν τη γύρω περιοχή. Το φράγμα Ασσουάν και το φράγμα του Αούγια συγκρατούν τα νερά του πλημμυρισμένου Νείλου και τα διοχετεύουν στην πεδιάδα στη διάρκεια της ξηρασίας (από το Φεβρουάριο ως τον Ιούλιο).
Στη λιβυκή έρημο, εκεί όπου υπάρχουν λίμνες, πηγές ή το νερό βρίσκεται σε μικρό βάθος, σχηματίζονται οάσεις, κυριότερες από τις οποίες είναι η Φαγιούμ και η Χάργκα. Άλλες, μικρότερης σημασίας, είναι η Σίβα στα δυτικά της ερήμου, η Μπαχαρίγια, η Φαράφρα, η Ντάχλα, η ελ Κασρ και η Μπαβίκ, που εκτείνονται στο νότιο τμήμα της χώρας.
Η αραβική έρημος φτάνει μέχρι τα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας, όπου σχηματίζει την οροσειρά των Εντμπάι, με ψηλότερη την κορυφή του βουνού Σαρίμπ ελ Μπανάτ (2.187 μ.). Στα βορειοανατολικά του κόλπου του Σουέζ η έρημος εκτείνεται στη χερσόνησο του Σινά, όπου βρίσκεται το ομώνυμο βουνό, πάνω στο οποίο είναι χτισμένο το περίφημο μοναστήρι του Σινά.
Το κλίμα της Αιγύπτου είναι κατάξερο. Εξαίρεση αποτελεί η περιοχή του δέλτα και της Αλεξάνδρειας, που δροσίζεται κατά κάποιο τρόπο, από την ανατολική Μεσόγειο. Εκεί το ύψος της βροχόπτωσης είναι 184 χιλιοστά, ενώ στο Κάιρο μόνο 24 χιλιοστά και στο Ασσουάν 1 χιλιοστό. Η βροχή είναι σπάνια και μπορεί να πει κανείς για το εσωτερικό πως είναι εντελώς άγνωστη. Όταν πνέουν βόρειοι άνεμοι από την περιοχή της Μεσογείου, η θερμοκρασία είναι υποφερτή. Όταν όμως αρχίζει, κατά την άνοιξη, να φυσάει από την έρημο ο νότιος άνεμος, που λέγεται Σιμούν ή Χαμσίν, η θερμοκρασία ξεπερνάει τους 50°C στη σκιά. Αυτός ο άνεμος, φορτώνεται άμμο από την έρημο και γεμίζει αυλές, δρόμους και σπίτια.
ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Πληθυσμός: 54.610.000 (1991).
Πυκνότητα: 54,06 κάτ./τ.χλμ.
Μέσος όρος ζωής: 60 χρόνια (59 οι άνδρες, 60 οι γυναίκες).
Αστικός πληθυσμός: 47%.
Ετήσια γεννητικότητα: 3,2%.
Ετήσια θνησιμότητα: 0,9%.
Βρεφική θνησιμότητα: 5,9%.
Ετήσια αύξηση πληθυσμού: 2,3%.
ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Επίσημη ονομασία: Αραβική Δημοκρατία της Αιγύπτου (Τζουμχουρίγια Μισρ αλ Αραμπίγια).
Πολίτευμα: προεδρική δημοκρατία (συγκαλυμμένος μονοκομματισμός).
Σύνταγμα: 1980.
Αρχηγός κράτους: πρόεδρος Δημοκρατίας, με 6ετή θητεία.
Εκτελεστική εξουσία: πρωθυπουργός και κυβέρνηση.
Νομοθετικά σώματα: το Συμβούλιο του Λαού. Έχει 448 μέλη με πενταετή θητεία. Τα 438 εκλέγονται από το λαό και τα υπόλοιπα 10 διορίζονται από τον πρόεδρο.
Διοικητική συγκρότηση: 26 επαρχίες (βλ. πίνακα).
Η διοικητική συγκρότηση της Αιγύπτου
Κυρίαρχη πολιτική δύναμη: Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα.
Διεθνείς σχέσεις: μέλος του ΟΗΕ, του Οργανισμού Αφρικανικής Ενότητας, του Αραβικού Συνδέσμου κ.ά. διεθνών οργανισμών.
ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - ΘΡΗΣΚΕΙΑ -ΓΛΩΣΣΑ
Εθνοφυλετικές ομάδες: Αιγύπτιοι, μικρές πληθυσμιακές ομάδες Αράβων Βεδουίνων, Βερβέρων, Σουδανών, Ελλήνων και Ιταλών.
Θρησκεία: 93% μουσουλμάνοι (κυρίως σουνίτες), 5,6% χριστιανοί κόπτες, λίγοι ορθόδοξοι, καθολικοί και προτεστάντες.
Γλώσσα: αραβικά (επίσημη).
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΥΓΕΙΑ
Αναλφαβητισμός: 56%.
Εκπαίδευση (1990-91): 503 νηπιαγωγεία και παιδικοί σταθμοί, 15.082 σχολεία στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, 5.408 προπαρασκευαστικά, 2.530 στη δευτεροβάθμια, 121 παιδαγωγικές σχολές, 12 πανεπιστήμια, επίσης εμπορικές και τεχνικές σχολές.
Νοσοκομεία: 1 κρεβάτι κάθε 505 κατοίκους.
Νοσηλευτικό προσωπικό: 1 γιατρός κάθε 616 κατοίκους.
ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΟΛΕΙΣ (πληθ. 1990)
Κάιρο (πρωτεύουσα, 6.053.000 κάτ, 13.300.000 με τα προάστια), Αλεξάνδρεια (3.684.000 κάτ.), Γκίζα (2.156.000 κάτ.), Σούμπρα αλ-Χάιμα (810.000 κάτ.), Πορτ Σάιντ (399.793 κάτ.), Αλ Μαχάλα αλ-Κούμπρα (362.000 κάτ.).
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Γενικός χαρακτηρισμός: αγροτική κατά κύριο λόγο χώρα, με ανερχόμενη βιομηχανία. Από το 1991 έχει επιβληθεί από την κυβέρνηση, με την υποστήριξη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ευρύ πρόγραμμα δημοσιονομικών και νομισματικών μεταρρυθμίσεων.
Νόμισμα: αιγυπτιακή λίρα.
Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ): 31 δισεκατομ. δολ. το 1991.
Εισόδημα κατά κεφαλήν: 610 δολ. (1991).
Συμμετοχή στο ΑΕΠ: 18% ο πρωτογενής τομέας, 30% ο δευτερογενής, 52% ο τριτογενής.
Απασχόληση: 36% ο πρωτογενής τομέας, 24% ο δευτερογενής και 40% ο τριτογενής.
Αγροτική παραγωγή: κυριότερα αγροτικά προϊόντα είναι το σιτάρι, το κριθάρι, το ρύζι, το καλαμπόκι, το βαμβάκι, το ζαχαροκάλαμο κ.ά.. το 1989 εκτρέφονταν 4,5 εκατομ. βοοειδή και 2,8 εκατομ. αιγοπρόβατα.
Βιομηχανία: αναπτύσσεται ιδιαίτερα στον μεταποιητικό τομέα (επεξεργασία προϊόντων της πρωτογενούς παραγωγής κ.λπ.).
Υπέδαφος: πετρέλαιο, φωσφορικά άλατα, σιδηρομεταλλεύματα.
Εξωτερικό εμπόριο (1991): εισαγωγές 14,21 δισεκατομ. δολ. και εξαγωγές 4,33 δισεκατομ. δολ. το 1991 (συναλλαγές κυρίως με τις χώρες της Ε.Ε. και τις Η.Π.Α.).
Εξωτερικό χρέος (1991): 40,571 δισεκατομ. δολ., 133,1% του ΑΕΠ.
Ανεργία (1989): 25%.
Πληθωρισμός (1992): 30%.
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ - ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ
Τηλεοράσεις: 1 κάθε 13 κατ.
Ραδιόφωνα: 1 κάθε 3,9 κατ.
Τηλέφωνα: 1 κάθε 34 κατ.
Αυτοκίνητα: 826.000 επιβατικά, 550.000 φορτηγά.
Οδικό δίκτυο: 21.637 χλμ. (1980).
Σιδηροδρομικό δίκτυο: 4.321 χλμ. (1986).
Αεροδρόμια: 18 αεροδρόμια, από τα οποία τα κυριότερα βρίσκονται στο Κάιρο, στην Αλεξάνδρεια, στο Πορτ Σάιντ, στο Λούξορ και στο Ασουάν.
Λιμάνια: Αλεξάνδρειας, Πορτ Σάιντ.
ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ
23 Ιουλίου και 6 Οκτωβρίου (ημέρα των ενόπλων δυνάμεων).
ΙΣΤΟΡΙΑ
α) Προϊστορία. Οι κάτοικοι της Αιγύπτου, κατά τους ανθρωπολόγους ερευνητές, ανήκουν στη μεσογειακή φυλή με επιμειξίες αφρικανονεγρικών στοιχείων. Όπως δείχνουν ίχνη παλαιολιθικών συνοικισμών η πρώτη δραστηριότητα στην Αίγυπτο εμφανίστηκε στα υψίπεδα της κοιλάδας του Νείλου και στην έρημο. Κατόπιν από τα υψίπεδα εμφανίστηκε στις παραποτάμιες περιοχές, αφού με το πέρασμα του χρόνου η στάθμη των νερών του ποταμού κατέβαινε και οι πεδινές εκτάσεις του Νείλου αποξηραίνονταν. Οι αρχαίοι χρονικογράφοι της Αιγύπτου αναφέρουν πως στην προϊστορική Αίγυπτο κυβερνούσαν οι θεοί κι ύστερα ακολούθησαν οι γενιές των ημίθεων, που ονομάζονταν οπαδοί ή λατρευτές του Ώρου. Κατά την προϊστορική εποχή εμφανίστηκαν γύρω στα 40 βασίλεια στην κοιλάδα του Νείλου και στις οάσεις. Κατά το τέλος της 4ης χιλιετηρίδας τα μικρά αυτά βασίλεια ενώθηκαν σε δυο μεγάλα ενιαία κράτη το βασίλειο της Κάτω Αιγύπτου και το βασίλειο της Άνω Αιγύπτου, με πρωτεύουσα τη Βουτό και τη Σάιδα το πρώτο και την Ιερακόπολη και Νεχέβ το δεύτερο. Γύρω στα 3000 π.Χ. τα δυο βασίλεια ενώθηκαν κι αποτέλεσαν ενιαίο κράτος. Ο Μήνας ήταν κι ο μεγάλος ενσαρκωτής της συγχώνευσης και ο μεγάλος γενάρχης της δυναστείας των φαραώ.
Από την εποχή αυτή η ιστορία της Αιγύπτου διαιρείται στις περιόδους της θινιτικής, της αρχαίας αυτοκρατορίας, της μέσης, των Υξώς, της νέας αυτοκρατορίας, της παρακμής, της παλινόρθωσης, της περσικής κυριαρχίας, που τερματίζεται με την απελευθέρωση από το Μέγα Αλέξανδρο και της ελληνιστικής της δυναστείας των Πτολεμαίων.
β) Θινιτική περίοδος. Η θινιτική περίοδος αρχίζει από το 3400 π.Χ. και τελειώνει το 2980. Το όνομα θινιτική το πήρε από την πρωτεύουσα των δυο πρώτων δυναστειών της Ενωμένης Αιγύπτου, τη Θίνα. Δέσποζε σ' αυτή την περίοδο η προσωπικότητα του βασιλιά Μήνα. Ήταν γενναίος στρατιωτικός και άξιος κυβερνήτης. Κατόρθωσε να κυριέψει το δέλτα του Νείλου και να το κάνει επαρχία του βασιλείου του. Τότε μετάφερε την πρωτεύουσα στη Μέμφιδα, καινούρια πόλη, που ο ίδιος είχε χτίσει κοντά στο σημερινό Κάιρο.
γ) Περίοδος της αρχαίας αυτοκρατορίας. Η θινιτική περίοδος τελείωσε με την κατάλυση της δυναστείας των Θινιτών κατά τα πρώτα χρόνια της 3ης χιλιετηρίδας. Αρχίζει κατόπιν μια νέα περίοδος, γνωστή με το όνομα αρχαία αυτοκρατορία. Μορφή της νέας δυναστείας που δέσποζε ήταν ο Τόσορθρος. Εκμεταλλεύτηκε το χαλκό του Σινά και μεγάλωσε το βασίλειο της Αιγύπτου πέρα από τον πρώτο καταρράχτη του Νείλου. Άξιος βοηθός και υπουργός των φαραώ ήταν ο σοφός Ιμχοτέπ, άνθρωπος με ευρύτητα αντίληψης και. με πολλές γνώσεις ιατρικής. Αργότερα ανακηρύχτηκε θεός της Ιατρικής και οι Έλληνες τον ταύτισαν με τον Ασκληπιό. Περίφημοι από την περίοδο αυτή είναι οι τάφοι που οι ίδιοι οι βασιλείς έχτιζαν για τους εαυτούς τους, οι γνωστές σήμερα πυραμίδες. Η μετάβαση από την τρίτη δυναστεία στην τέταρτη υπήρξε ειρηνική. Πρώτος φαραώ αυτής ήταν ο Σενεφερού, άνθρωπος που αγαπούσε την πατρίδα του. Σκέφτηκε, αυτός πρώτος, πως η Αίγυπτος μπορούσε να γίνει μεγάλη ναυτική δύναμη. Έτσι μετάφερε ξυλεία από τους κέδρους του Λιβάνου και ναυπήγησε στόλο. Τον Σενεφερού διαδέχτηκε ο Χέοπας. Περίφημη είναι η πυραμίδα του Χέοπα κοντά στο Κάιρο. Άλλοι φαραώ της ίδιας δυναστείας ήταν ο Χεφρήν κι ο Μυκερίνος. Κατά τη δυναστεία αυτή, καθώς και κατά την πέμπτη, η Αίγυπτος εκμεταλλεύτηκε τα ορυχεία των ερήμων και ανέπτυξε εμπόριο με τη Νουβία και τη Βύβλο. Ο Πέπη, από τους κατοπινούς φαραώ, γέμισε την Αίγυπτο με λαμπρά οικοδομήματα, κυβέρνησε με δικαιοσύνη και η εξωτερική πολιτική ήταν σταθερή. Μετά απ' αυτόν ακολούθησε σκοτεινή περίοδος και η Αίγυπτος παράκμασε.
δ) Περίοδος μέσης αυτοκρατορίας. Κατά την περίοδο της μέσης αυτοκρατορίας στην Άνω Αίγυπτο, οι άρχοντες της Θήβας ένωσαν τη χώρα σ' ένα ενιαίο και δυνατό κράτος. Την εποχή αυτή πήρε δύναμη η μεσαία αστική τάξη. Ο Άντεφ κι ο Μενθουχότεπ ήταν οι πρώτοι κυβερνήτες. Μετά απ' αυτούς ο Άντεφ Δ΄ ανακηρύχτηκε βασιλιάς της Άνω και Κάτω Αιγύπτου. Οι βασιλιάδες της περιόδου αυτής, που ονομάστηκαν Αμενεμχάτ και Σεσώστρεις, κυβέρνησαν μια πλούσια χώρα, που περιλάβαινε στην επικράτειά της και τη Νουβία κι απλωνόταν ως τον τρίτο καταρράχτη του Νείλου.
Κατά την περίοδο των Υξώς, φυλές από την Παλαιστίνη και την Αραβία εισέβαλαν στην Αίγυπτο και εγκαταστάθηκαν στο ανατολικό δέλτα, στις οχυρές πόλεις Αύαρη και Τάνη, με αποτέλεσμα να κυριαρχήσουν σ' ολόκληρη την Αίγυπτο. Ο ιστορικός Μανέθωνας τους ονομάζει Υξώς, δηλ. βασιλιάδες ποιμένες. Οι πρώτοι Υξώς ήταν βάρβαροι και λεηλάτησαν τη χώρα. Οι διάδοχοί τους όμως, αφομοιώθηκαν από τους Αιγύπτιους, εκπολιτίστηκαν από αυτούς κατασκεύασαν πάρα πολλά μνημεία στην κοιλάδα του Νείλου. Στις μέρες τους η Αίγυπτος αναπτύχθηκε κι έγινε πάλι μεγάλη δύναμη. Τους βασιλιάδες αυτούς ο Μανέθωνας τους κατατάσσει στη 16η δυναστεία.
ε) Περίοδος νέας αυτοκρατορίας. Η περίοδος της νέας αυτοκρατορίας αρχίζει από το 1590 π.Χ. Το χρόνο αυτό ξεσηκώθηκε το κράτος των Θηβών και πολέμησε έναν περίπου αιώνα για να εκδιώξει από τη χώρα τους Υξώς. Τελικά οι Υξώς εκδιώχτηκαν στα βόρεια και περιορίστηκαν στο οχυρό της Αύαρη. Ο Άμωσης, μετά από σφοδρές επιθέσεις, κατέλαβε το οχυρό και ανάγκασε τους Υξώς να κατευθυνθούν προς τη Συρία. Η Αίγυπτος, ανενόχλητη πια από επιθέσεις και λεηλασίες, επιδόθηκε σε έργα ειρηνικά. Η δύναμη των φαραώ έφτασε στο κατακόρυφο. Διέθεταν μισθοφορικό στρατό άρτια εξοπλισμένο. Αφού τακτοποίησαν τα εσωτερικά του κράτους κι αφού αναστήλωσαν τα ερείπια, στράφηκαν νότια και έκαναν αποικία τη Νουβία μέχρι τον 5ο καταρράχτη. Βορειοανατολικά έλεγχαν τη Συρία μέχρι τον Ταύρο και τον
Ευφράτη. Ο πιο ένδοξος από τους φαραώ της εποχής αυτής είναι ο Τούθμωσης ο Γ΄. Ο ναός του Άμμωνα Δία, που ήταν προστάτης της βασιλικής δυναστείας των Θηβών, γέμισε με δώρα κι αφιερώματα των βασιλιάδων. Ο Αμένωψης ο Δ΄ έκανε μια νεωτεριστική θρησκευτική κίνηση. Κατάργησε τους θεούς των προγόνων κι επέβαλε τη λατρεία του ηλιακού δίσκου. Αλλά η θρησκευτική μονοθεϊστική αυτή κίνηση ξεσήκωσε τους ιερείς και τους οπαδούς των παραδοσιακών θεών με αποτέλεσμα να καταπνιγεί πριν προλάβει να επεκταθεί στον πληθυσμό της χώρας.
Οι φαραώ Σέθωσης και Ραμσής Β΄ νίκησαν τους Σύρους και τους Χετταίους και εκστράτευσαν μ' επιτυχία στη Νουβία (σημερινό Σουδάν). Κατά τη βασιλεία του Ραμσή Γ΄ οι Μικρασιάτες και οι Σύροι επιτέθηκαν εναντίον της Αιγύπτου. Ο φαραώ τους αντιμετώπισε με το στρατό και το στόλο στην Παλαιστίνη και τους νίκησε κατά κράτος. Ο ίδιος, σε σύγκρουσή του με τους Λίβυους αιχμαλώτισε τους βασιλιάδες τους και διέλυσε το στρατό τους. Μετά από το Ραμσή Γ΄ και για τέσσερις αιώνες η χώρα σπαραζόταν από εμφύλιες διαμάχες κι από επαναστατικά κινήματα των μισθοφόρων. Όλες οι διαμάχες ήταν αποτέλεσμα των φιλοδοξιών των αρχιερέων και των μισθοφόρων αξιωματικών.
στ) Η διάσπαση του κράτους. Η Αίγυπτος διασπάστηκε σε μικρά βασίλεια και σε διάφορες μικρές ηγεμονίες. Στα μέσα του 8ου αι. υπήρχαν τέσσερις φαραώ και δεκαοχτώ ανεξάρτητοι ηγεμόνες.
Την εποχή αυτή μεγάλη δύναμη απόχτησαν οι φαραώ της Νουβίας και Αιθιοπίας και επέβαλαν τη θέληση τους ως την Άνω Αίγυπτο. Το 670 π.Χ. το δέλτα, ύστερα από σφοδρές μάχες, έγινε επαρχία του κράτους της Νινευή.
Ο βασιλιάς της Σάιδας, Ψαμμήτιχος Α΄, που στηριζόταν στους μισθοφόρους Έλληνες, κατέλαβε το δέλτα και έγινε κύριος ολόκληρης της χώρας. Κατά την περίοδο της βασιλείας του Άμαση, η Αίγυπτος γνώρισε τεράστια πρόοδο κι ανάπτυξη. Πολλοί Έλληνες μετανάστεψαν από την Ελλάδα στη χώρα του Νείλου. Ο Άμασης τους επέτρεψε να χτίσουν στο δέλτα την πόλη Ναύκρατη και στήριξε τη δύναμη της βασιλείας του στους Έλληνες μισθοφόρους.
Η Αίγυπτος πέρασε στην περίοδο της περσικής κυριαρχίας κατά τη βασιλεία του Ψαμμήτιχου του Γ΄. Το 525 π.Χ. ο περσικός στρατός με αρχηγό τον Καμβύση, κοντά στο Πηλούσιο νίκησε κατά κράτος τον αιγυπτιακό και η Αίγυπτος έγινε περσική επαρχία. Το 404 π.Χ. ο Αμυρταίος έδιωξε τον καταχτητή. Το 341 π.Χ. ξανάγινε κύριος της χώρας ο βασιλιάς των Περσών Αρταξέρξης ο Γ΄. Το 332 π.Χ. οι Αιγύπτιοι υποδέχτηκαν σαν ελευθερωτή τους το νικητή των Περσών Μακεδόνα Αλέξανδρο. Ο Αλέξανδρος διόρισε διοικητή της Αιγύπτου το στρατηγό Πτολεμαίο.
ζ) Η ελληνιστική περίοδος. Κατά την περίοδο του Πτολεμαίου του Β΄ του Φιλάδελφου και του Πτολεμαίου του Γ΄ του Ευεργέτη, η Αίγυπτος έγινε μεγάλη σε δύναμη και πλούτο. Οι Μακεδόνες βασιλείς της Αιγύπτου μιμήθηκαν τους φαραώ και παντρεύτηκαν τις αδερφές τους για να διατηρήσουν καθαρή τη θεία καταγωγή τους. Έτσι όμως άρχισαν εσωτερικές διαμάχες στη βασιλική οικογένεια, ανάμεσα στη βασίλισσα και στο βασιλιά, για την άνοδο στο θρόνο του αιγυπτιακού κράτους. Στα χρόνια του Πτολεμαίου του Α΄ χτίστηκε η Αλεξάνδρεια και έγινε αμέσως μεγάλο κέντρο εμπορίου, γραμμάτων και τεχνών. Σε λίγα χρόνια αριθμούσε περισσότερους από 300.000 κατοίκους. Η Αίγυπτος κυβερνιόταν κατά το συγκεντρωτικό και διευθυνόμενο σύστημα όπως και κατά την εποχή των φαραώ. Την εποχή όμως των διαδόχων τους των Μακεδόνων, η Αίγυπτος έπεσε σε παρακμή. Το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων βρισκόταν πολύ χαμηλά. Κάθε τόσο στην ύπαιθρο οι φελάχοι ξεσηκώνονταν, έφευγαν από τα χωράφια τους και κατάφευγαν στα έλη και στην έρημο, όπου σχημάτιζαν ανταρτικά σώματα. Στο μεταξύ διαμάχες κι εμφύλιοι σπαραγμοί γίνονταν για την κατάκτηση της βασιλικής εξουσίας.
η) Η ρωμαϊκή περίοδος. Η τελευταία βασίλισσα της Αιγύπτου ήταν η Κλεοπάτρα. Εκμεταλλεύτηκε τον έρωτα του στρατηγού των Ρωμαίων Αντώνιου και μεγάλωσε την επικράτειά της μέχρι την Κύπρο και τη Συρία. Το 30 π.Χ. όμως ο Οκταβιανός κυρίεψε ολόκληρη την Αίγυπτο και την έκανε ρωμαϊκή επαρχία. Μέχρι τον καιρό του Διοκλητιανού η χώρα διαιρούνταν σε επιστρατηγίες, νομούς και τοπαρχίες. Ο επιστράτηγος ήταν Ρωμαίος υπάλληλος με πολιτική και στρατιωτική εξουσία, ενώ ο στρατηγός ή νομάρχης ήταν απλός υπάλληλος διοίκησης και εκλεγόταν από τους ιθαγενείς. Στη ρωμαϊκή περίοδο, πολλές ελληνικές πόλεις διατήρησαν την αυτονομία τους. Μετά τους διωγμούς των χριστιανών από το ρωμαϊκό κράτος και στην εποχή του Αλέξανδρου Σεβήρου, υπήρχε στην Αίγυπτο αξιόλογη πνευματική κίνηση. Επίσημη γλώσσα ήταν η ελληνική. Η Αλεξάνδρεια, εκτός από εμπορικό κέντρο, έγινε κέντρο φιλοσοφικών ρευμάτων και γενικά κέντρο γραμμάτων και τεχνών. Ρήτορες και φιλόσοφοι βρίσκονταν στην πόλη και δίδασκαν ελληνική φιλοσοφία και παιδεία.
Οι Ιουδαίοι της Αιγύπτου, που είχαν καταφύγει εκεί από παλιά διωγμένοι από το Ναβουχοδονόσορα, μιλούσαν την ελληνική. Στην εποχή του αυτοκράτορα Κλαύδιου έγιναν συμπλοκές στην Αλεξάνδρεια ανάμεσα στους Έλληνες και στους Εβραίους. Οι Ρωμαίοι πήραν το μέρος των Ελλήνων. Το 66 μ.Χ. εξεγέρθηκαν οι Ιουδαίοι. Η επανάσταση καταπνίγηκε στο αίμα. Πενήντα χιλιάδες σκοτώθηκαν στην Αλεξάνδρεια. Στη δεύτερη μεγάλη εξέγερση, που έγινε το 117 μ.Χ., τα θύματα έφτασαν τις 240.000.
θ) Η Αίγυπτος στην εποχή του Βυζαντίου και των Αράβων. Από το 395 - 642 μ.Χ. η Αίγυπτος αποτέλεσε τμήμα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ήταν χώρα χριστιανική. Η εξουσία του αυτοκράτορα δεν ήταν απόλυτη, γιατί μεγάλη δύναμη απόχτησε ο επίσκοπος Αλεξάνδρειας. Τα σιτηρά της Αιγύπτου κατά τη βυζαντινή περίοδο έτρεφαν σχεδόν όλους τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων της αυτοκρατορίας. Το 617 μ.Χ. κύριοι της Αιγύπτου έγιναν οι Πέρσες. Το 629 μ.Χ. ο Ηράκλειος νίκησε το βασιλιά των Περσών κι ελευθέρωσε τη χώρα. Θέλοντας όμως να επιβάλει με βίαια μέσα την ορθοδοξία, επέσυρε το μίσος των ιθαγενών εναντίον των Ελλήνων, γι' αυτό η κατάκτηση της χώρας από τους Άραβες έγινε εύκολη. Το 640 μ.Χ. οι Αιγύπτιοι δέχτηκαν το στρατηγό των Αράβων Αμρού σαν ελευθερωτή. Στη Μέμφιδα ο διοικητής Μαμουκάς παρέδωσε τη φρουρά. Το 642 μ.Χ., ύστερα από πολιορκία, έπεσε κι η Αλεξάνδρεια. Ο Αμρού έχτισε το οχυρό Φοστάτ (στο σημερινό Κάιρο), επισκεύασε τη διώρυγα του Σουέζ, συγκέντρωσε σιτάρι που το έστειλε στη Μεδίνα, πρωτεύουσα του αραβικού κράτους. Οι χριστιανοί, μετά από συμφωνία με τους κατακτητές, διατήρησαν τις εκκλησίες και την τοπική τους οργάνωση. Πλήρωσαν όμως χαράτσι έγγειο φόρο, απόδειξη πως η χώρα ήταν κάτω από την κυριότητα του Άραβα ηγεμόνα. Πλήρωσαν επίσης και κεφαλικό φόρο. Τον Αμρού αντικατέστησε ο αδερφός του χαλίφη Οσμάν, Αβδαλάχ Ιμπν Σαΐα. Αυτός επέκτεινε το κράτος δυτικά, ως την Ισπανία.
Στο μεταξύ εμφύλιες διαμάχες σπάραζαν τους αρχηγούς των Αράβων. Την Αίγυπτο κυβερνούσαν κατά την εποχή αυτή, ανάξιοι στρατηγοί των Αράβων. Οι κάτοικοι ζούσαν κάτω από τις πιο άθλιες συνθήκες.
Οι ομάδες των αιρέσεων του Ισλαμισμού ανταγωνίζονταν και προσπαθούσαν να επιβληθούν η μια στην άλλη. Έτσι ήρθαν οι τρομερές συγκρούσεις των Αράβων που συγκλόνισαν τη βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Αίγυπτο, για δυο αιώνες. Κυβερνήτες της Αιγύπτου στα χρόνια αυτά ήταν κατά σειρά οι Αβασίδες, οι Τουλουνίδες , οι Εκσιδίτες, οι Σχοίτες, οι Αγιουβίδες, οι Μαμελούκοι και τελευταία η χώρα έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Από τους Τουλουνίδες ξεχώριζαν ο Αχμέτ κι ο γιος του, από τους Εκσιδίτες ο Μωχάμετ ή Εκδίδ , από τους Σχοίτες ο χαλίφης Αλ - Μονίζ κι ο εγγονός του Αλ - Χακίμ, από τους Μαμελούκους ο Κουτούζ, που το 1260 στην Παλαιστίνη νίκησε τους Μογγόλους και έσωσε την Αίγυπτο από τη λεηλασία. Κατά την εποχή αυτή οικονομικό και εμπορικό κέντρο ήταν η Αλεξάνδρεια. Οι δαιμόνιοι ναυτικοί και έμποροι της Γένουας και Βενετίας εισχώρησαν στα λιμάνια της Αιγύπτου κι ανέπτυξαν μεγάλη εμπορική δραστηριότητα διασχίζοντας ολόκληρη τη Μεσόγειο.
ι) Η τουρκική κυριαρχία. Το 1517 οι Τούρκοι κατεβαίνοντας από τα βόρεια, με σουλτάνο το Σουλεϊμάν, κυρίεψαν την Αίγυπτο και την έκαναν επαρχία της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Τούρκοι διοικητές στάλθηκαν από την Κωνσταντινούπολη στη χώρα και την κυβέρνησαν με τη βοήθεια των ντόπιων Μαμελούκων. Για τη φρούρηση των συνόρων και την απόκρουση των επιδρομέων Βεδουΐνων της ερήμου, οι διοικητές διέθεταν εφτά συντάγματα που διοικούνταν από τους αγάδες. Οι αγάδες εκλέγονταν για ένα χρόνο από τους στρατιώτες. Κεντρικό επιτελείο αγάδων διοικούσε το στράτευμα.
Κατά τα τέλη του 18ου αι. δυο Μαμελούκοι λήσταρχοι, ο Ιμπραήμ κι ο Μουράτ, λυμαίνονταν τη χώρα, λήστευαν και σκότωναν τους Ευρωπαίους. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την επέμβαση του Μεγάλου Ναπολέοντα, ο οποίος την 1η Ιουλίου 1798, αποβιβάστηκε στην Αλεξάνδρεια, με τη δικαιολογία να αποκαταστήσει το κύρος του σουλτάνου και να τιμωρήσει τους Μαμελούκους. Η πραγματική αιτία όμως ήταν πως ήθελε να κάνει την Αίγυπτο ορμητήριο κατά των αγγλικών κτήσεων της Ασίας. Τον ίδιο μήνα κοντά στο Κάιρο, συναντήθηκε με το Μουράτ και τον συνέτριψε στην περίφημη μάχη των Πυραμίδων. Τον Αύγουστο νίκησε τον Ιμπραήμ που έφευγε προς τη Συρία. Ο στόλος του όμως στις 3 Αυγούστου βυθίστηκε από τους Άγγλους στο Αμπουκίρ. Το στρατό συνόδεψε στην Αίγυπτο ομάδα λαμπρών επιστημόνων και επιδόθηκε εκεί στη μελέτη των αρχαίων μνημείων και του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού. Δημιούργησε τότε η ομάδα αυτή μια νέα επιστήμη, την Αιγυπτιολογία. Στη γαλλική εφημερίδα Ταχυδρόμος της Αιγύπτου, που εκδιδόταν σ' όλη τη διάρκεια της γαλλικής κατοχής, δημοσιεύονταν οι ανακαλύψεις των Γάλλων αρχαιολόγων, οι σκέψεις και τα σχόλια γι' αυτές. Στην ομάδα αυτή συμμετείχε κι ο διάσημος Σαμπολιόν, που αργότερα κατόρθωσε ν' ανακαλύψει το "κλειδί" της αρχαίας ιερογλυφικής αιγυπτιακής γραφής. Τον Αύγουστο του 1799, ο Ναπολέοντας επέστρεψε στη Γαλλία, αφήνοντας διοικητή της Αιγύπτου τον Κλεμπέρ, που δολοφονήθηκε το 1800. Λίγο αργότερα Άγγλοι και Τούρκοι αποβιβάστηκαν στη χώρα και στις 25 Ιουνίου 1801 υπογράφηκε ειρήνη με τους Γάλλους. Τα αγγλικά πλοία μετέφεραν στην Τουλόν 24.000 Γάλλους στρατιώτες.
ια) Αρχή της νεώτερης εποχής στην Αίγυπτο. Το 1805 ανέλαβε διοικητής της Αιγύπτου ο Τουρκαλβανός οπλαρχηγός Μεχμέτ Αλή από την Καβάλα της Μακεδονίας. Γρήγορα κατόρθωσε να επιβληθεί στη χώρα και να γίνει ανεξάρτητος ηγεμόνας της. Για να απαλλαγεί από τους σφετεριστές της εξουσίας και για να αποθαρρύνει κάθε επαναστατική απόπειρα, έσφαξε 750 μπέηδες των Μαμελούκων κι έστειλε τους άτακτους και ατίθασους Τουρκαλβανούς του να καταχτήσουν το Σουδάν. Στη συνέχεια διοργάνωσε στρατό από φελάχους με εκπαιδευτές Γάλλους αξιωματικούς. Μοίρασε τη γη στους δημάρχους των χωριών και στους εκμισθωτές των φόρων. Κατασκεύασε στο Νείλο μεγάλα αρδευτικά έργα και επέβαλε την καλλιέργεια του ζαχαροκάλαμου και του βαμβακιού. Παράλληλα διατήρησε καλές σχέσεις με τους Ευρωπαίους. Το 1837 κυριάρχησε στη Συρία και την έκανε επαρχία του κράτους του. Γενικά, με τη δύναμη του και την ακατάβλητη θέλησή του, έβαλε τα θεμέλια στην ιστορία της νέας Αιγύπτου. Διάδοχός του, αλλά χωρίς τη δύναμη, τη θέληση και την ικανότητα αυτού, ήταν ο εγγονός του Αμπάς. Αυτός από το μίσος που έτρεφε για τους Ευρωπαίους, επιζήτησε τη φιλία και συνεργασία του σουλτάνου. Το 1854 ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας ο Σαΐτ, γιος του Μεχμέτ Αλή. Στην εποχή του Γάλλοι αρχαιολόγοι έκαναν ανασκαφές και ίδρυσαν γαλλικά σχολεία. Η κυριότητα του κράτους στις γεωργικές εκτάσεις καταργήθηκε κι έτσι ελευθερώθηκαν οι φελάχοι. Ο πληθυσμός της Αιγύπτου από 2.000.000, αυξήθηκε σε 10.000.000. Την ίδια εποχή ο Γάλλος μηχανικός Λεσέψ κατασκεύασε τη διώρυγα του Σουέζ (1869). Η Αίγυπτος έγινε πάλι κόμβος στην επικοινωνία και στο εμπόριο μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Σε λίγο η Γαλλία κι η Αγγλία, επεμβαίνοντας στα εσωτερικά της Αιγύπτου, προσπάθησαν να θέσουν κάτω από τον έλεγχο τους το Σουέζ και την Ερυθρά Θάλασσα.
Ο συνταγματάρχης Αραμπί επαναστάτησε εναντίον των επεμβάσεων των ξένων δυνάμεων και τον Ιούνιο του 1882 έγινε η τρομερή σφαγή των χριστιανών στην Αλεξάνδρεια. Η Γαλλία αποσύρθηκε από την Αίγυπτο κι απόμεινε μόνη της η Αγγλία. Ο Αραμπί νικήθηκε από τους Άγγλους κοντά στη διώρυγα του Σουέζ και η χώρα υποτάχτηκε στην Αγγλία. Διορίστηκε αρμοστής κοντά στον Αιγύπτιο ηγεμόνα και ελέγχονταν στρατός και διοίκηση από τους Άγγλους. Κατά την εποχή αυτή καταβλήθηκαν προσπάθειες για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Ανεγέρθηκαν αρδευτικά φράγματα στο Ασσουάν και στο Ασιούτ και διπλασιάστηκε η καλλιεργήσιμη γη.
ιβ) 20ός αιώνας. Στις αρχές του αιώνα η αγγλική κυριαρχία εδραιώθηκε στην Αίγυπτο. Το 1914 ανακηρύχτηκε επίσημα αγγλικό προτεκτοράτο. Πιέσεις, όμως, και εξεγέρσεις ανάγκασαν τη Βρετανία να ανακηρύξει το 1922 την Αίγυπτο ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος, αφού όμως πρώτα εξασφάλισε τα δικαιώματά της πάνω στη διώρυγα του Σουέζ και στην άμυνα της χώρας. Το 1936, μετά από αγγλοαιγυπτιακή συνθήκη, τα βρετανικά στρατεύματα αποχώρησαν από τα αιγυπτιακά εδάφη, εκτός από την περιοχή της διώρυγας του Σουέζ.
Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Αίγυπτος έμεινε ουδέτερη και χρησίμεψε ως βάση στα βρετανικά συμμαχικά στρατεύματα. Με τη μάχη του Ελ Αλαμέιν, δυτικά της Αλεξάνδρειας, τα βρετανικά στρατεύματα έβαλαν τέλος στη γερμανική απειλή κατά του Σουέζ.
Μετά τον πόλεμο, το εθνικιστικό κίνημα ανέπτυξε μεγαλύτερη δράση για την πλήρη ανεξαρτησία από την Αγγλία. Το 1951 η Αίγυπτος κατήγγειλε τη συνθήκη του 1936, με άμεση συνέπεια τη δημιουργία πολλών επεισοδίων με τα αγγλικά στρατεύματα της διώρυγας. Ο στρατός με επικεφαλής το στρατηγό Ναγκίμπ ανάτρεψε το 1953 το βασιλιά Φαρούκ, που κρατούσε στάση διαλλακτική απέναντι στην Αγγλία, και ανακήρυξε ως πολίτευμα της χώρας την προεδρική δημοκρατία. Πρώτος πρόεδρος υπήρξε ο ίδιος ο Ναγκίμπ. Αυτόν τον αντικατάστησε το 1954 ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ ο οποίος εκλέχτηκε με δημοψήφισμα, το 1956. Κατά την προεδρία του Νάσερ έγιναν πολλές μεταρρυθμίσεις και ανακατατάξεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική της χώρας. Το 1956 εθνικοποιήθηκε η διώρυγα του Σουέζ. Το Ισραήλ εξαιτίας του αποκλεισμού του από τη διώρυγα εισέβαλε στη χερσόνησο του Σινά και στην περιοχή της Γάζας, ενώ συγχρόνως η Γαλλία και η Βρετανία επιτέθηκαν εναντίον της Αιγύπτου, αφού ζήτησαν την εκκένωση της διώρυγας από τα αιγυπτιακά στρατεύματα. Κάτω όμως από παγκόσμια πίεση και μετά από επέμβαση του ΟΗΕ, το Ισραήλ, η Γαλλία και η Βρετανία αναγκάστηκαν να τερματίσουν τις εχθροπραξίες και η διώρυγα εκκενώθηκε από όλα τα στρατεύματα.
Το Φεβρουάριο του 1958 η Αίγυπτος το Ιράκ και η Συρία σχημάτισαν την Ενωμένη Αραβική Δημοκρατία, στην οποία πήρε μέρος και η Υεμένη. Αυτή διαλύθηκε το 1961, μετά από αποχώρηση της Συρίας και τη διακοπή των σχέσεων της Αιγύπτου με την Υεμένη.
Τον Ιούνιο του 1967, κατά τον "πόλεμο των έξι ημερών" το Ισραήλ εισέβαλε στη χερσόνησο του Σινά ο πόλεμος αυτός, παρά τη μικρή διάρκειά του, υπήρξε καταστροφικός για το στρατό και την οικονομία της Αιγύπτου. Η διώρυγα του Σουέζ έκλεισε τότε τελείως. Ο Νάσερ με ενισχυμένες εξουσίες ανέλαβε να ανασυγκροτήσει το εξασθενημένο κράτος, με οικονομική βοήθεια από την ΕΣΣΔ, από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και από το Κουβέιτ.
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 1970
1970: Θάνατος του ηγέτη της χώρας Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ.
1970-1981: Προεδρία του Ανουάρ αλ Σαντάτ.
1971: Συνταγματικές αλλαγές χωρίς, ωστόσο, να εξασφαλίζουν ουσιαστική φιλελευθεροποίηση της δημόσιας ζωής.
1972: Η Αίγυπτος αναθεωρεί πλήρως τη φιλική προς την Ε.Σ.Σ.Δ. εξωτερική της πολιτική και στρέφεται ολοκληρωτικά προς τις Η.Π.Α. και γενικά τον δυτικό κόσμο.
1973: Τέταρτος αραβοϊσραηλινός πόλεμος, με δυσμενή, παρά ορισμένες αρχικές επιτυχίες, έκβαση για την Αίγυπτο.
1977-1980: Διπλωματική προσέγγιση Αιγύπτου-Ισραήλ, με τη μεσολάβηση των Η.Π.Α., που οδηγεί στη συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ (1978). Η συμφωνία αυτή οδήγησε στην έναρξη διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες και στην επιστροφή της περιοχής του Σινά στην Αίγυπτο το 1982 και προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του αραβικού κόσμου, με αποτέλεσμα να εκδιωχτεί η Αίγυπτος από τον Αραβικό Σύνδεσμο.
1980-1981: Περίοδος μεγάλης έντασης στις σχέσεις της Αιγύπτου με τις άλλες αραβικές χώρες.
1981: Δολοφονία του Ανουάρ αλ Σαντάτ από φανατικούς ισλαμιστές κατά τη διάρκεια στρατιωτικής παρέλασης.
1981-1982: Προεδρία του Χόσνι Μουμπάρακ. Επί των ημερών του συνεχίστηκε το καθεστώς αυταρχικής διακυβέρνησης, ενώ, ως προς τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, η Αίγυπτος -διατηρώντας πάντοτε καλές σχέσεις με τη Δύση- επαναπροσέγγισε τις άλλες αραβικές χώρες και το 1989 έγινε και πάλι δεκτή στον Αραβικό Σύνδεσμο. Κατά τα τελευταία χρόνια το καθεστώς βρέθηκε επανειλημμένα αντιμέτωπο με το ανερχόμενο κίνημα των φανατικών ισλαμιστών.
1991: Συμμετοχή της Αιγύπτου στον πόλεμο του Κόλπου κατά του Ιράκ.
1993: Ο Χόσνι Μουμπάρακ επανεκλέγεται πρόεδρος της Αιγύπτου.
1997: Πυκνώνουν οι τρομοκρατικές επιθέσεις από την εξτρεμιστική οργάνωση "Ισλαμική Ενότητα". Το Σεπτέμβριο στο Κάιρο, από επίθεση σε τουριστικό λεωφορείο, σκοτώνονται 10 άτομα και το Νοέμβριο, από επίθεση ισλαμιστών κομάντος στο Λούξορ, 58 τουρίστες και 5 Αιγύπτιοι. Η οργάνωση δηλώνει ότι διατίθεται να σταματήσει τις επιθέσεις αν απελευθερωθούν τα φυλακισμένα μέλη της στην Αίγυπτο και ο ηγέτης της Ομάρ Αμπντέλ Ραχμάν που κρατείται στις ΗΠΑ. Η κυβέρνηση αρνείται την εκπλήρωση των όρων αυτών.
1997-1998: Η κυβέρνηση παραβιάζει επανειλημμένα την ελευθερία του Τύπου, προκαλώντας αντιδράσεις. Στον οικονομικό τομέα, εντείνεται η πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων δημόσιων φορέων.
1999: Επανεκλογή του Χόσνι Μουμπάρακ στην προεδρία της Αιγύπτου.
ΑΡΧΑΙΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Θρησκεία. α) Αρχαία θρησκεία. Η πρώτη θρησκεία στην Αίγυπτο ήταν τοπικιστική. Ο καθένας πίστευε στον προστάτη θεό του χωριού του, ύστερα στο θεό της περιφέρειάς του, που παριστανόταν με σύμβολα π.χ. ο Άνουβης ήταν θεός με κεφάλι σκυλίσιο, η Μουτ παρουσιαζόταν σαν γύπας κ.λπ.. Όταν ενώθηκε η χώρα σ' ένα ενιαίο κράτος, οι Αιγύπτιοι προσπαθώντας να εξηγήσουν την κοσμογονία. δημιούργησαν το θεό Χαπερά. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν πως ο Ήλιος ήταν το μάτι του Θεού και κατά τη νύχτα που έσβηνε ο Ήλιος, ο Θεός έκανε δεύτερο μάτι, τη Σελήνη. Οι άντρες κι οι γυναίκες βγήκαν από το σώμα του θεού Χαπερά και με τα δάκρυά του πήραν ζωή, αυξήθηκαν και κυρίεψαν τη Γη. Ο Χαπερά κι η Σκιά του γέννησαν το Σου και την Τεφνούτ (δηλ. αντίστοιχα τον αέρα και την ξηρασία). Ο Σου και η Τεφνούτ γέννησαν το θεό της Γης Σεβ και τη θεά του Ουρανού Νουτ. Ο Σεβ και η Νουτ γέννησαν τον Όσιρη, τον Ώρο, το Σηθ, το Ρα και τη Νέφθιδα. Ο Ρα ήταν ο πρώτος θεός και βασιλιάς της Ηλιούπολης στην αρχαία Αίγυπτο. Πολλοί μύθοι συνδέονταν με τη γέννηση των θεών και με τις περιπέτειές τους.
Στην ιστορική περίοδο εμφανίστηκε προστάτης των φαραώ, ο Ώρος Ιερακοκέφαλος. Οι φαραώ των πρώτων δυναστειών θεωρούνταν άμεσοι διάδοχοι και αντιπρόσωποί του στη Γη. Κάθε δυο χρόνια γινόταν προς τιμή του μεγάλη γιορτή, που ονομαζόταν "Λατρεία του Ώρου". Όταν στον αιγυπτιακό θρόνο ανέβηκαν Μεμφίτες βασιλιάδες, εμφανίστηκε και επικράτησε η λατρεία του Ρα, θεού της Ηλιούπολης. Οι ιερείς του στην Ηλιούπολη ανάπτυξαν αξιόλογη πνευματική, θρησκευτική κίνηση. Λέγεται πως την Ηλιούπολη επισκέφτηκε αργότερα και ο Πλάτωνας για να πλουτίσει τις γνώσεις του από τους εκεί λόγιους ιερείς. Από την τέταρτη δυναστεία κι ύστερα όλοι οι βασιλιάδες ονομάζονταν γιοι του Ρα. Ο θεός ήταν δημιουργός θεών και ανθρώπων, δημιουργός της Γης και του Ουρανού. Όταν όμως έγινε η Θήβα πρωτεύουσα της Αιγύπτου, επιβλήθηκε η λατρεία του Άμμωνα σ' ολόκληρη τη χώρα.
Την ίδια εποχή, εκτός από την επίσημη θρησκεία, εμφανίστηκε, ως θρησκευτική λαϊκή τάση, η λατρεία ενός νέου θεού, του Όσιρη. Τα πάθη του θεού αυτού, που τον δημιούργησε η φαντασία ενός λαού βασικά φτωχού και δυστυχισμένου, συγκίνησαν γενεές Αιγυπτίων. Ο Όσιρης ήταν θεός των νεκρών. Μετά το θάνατό του, το πτώμα του κατατεμαχίστηκε από το Σηθ το επανασυναρμολόγησε η γυναίκα του Ίσιδα και ταριχεύτηκε από τον Άνουβη. Έτσι έμεινε ακατάλυτος στους αιώνες. Στον Ουρανό ο Όσιρης περνούσε γαλήνια ζωή, απολαμβάνοντας όλα τ' αγαθά της Γης. Αυτή η μεταθανάτια ζωή, η γεμάτη υποσχέσεις για μια ουράνια ευτυχία, έγινε το ιδανικό του Αιγύπτιου πιστού. Ο φαραώ Αμένωφης ο Δ΄ κατέλυσε την επίσημη λατρεία του ηλιακού δίσκου Άτεν. Η νέα λατρεία ήταν ύμνος στη δημιουργική ενέργεια του ζωοδότη Ήλιου. Όταν πέθανε όμως ο Αμένωφης, το ιερατείο του Άμμωνα επιβλήθηκε και πάλι στο κράτος. Στη δυναστεία των Σαϊτών λατρεύτηκε η Νηΐθ, που οι Έλληνες την ταύτιζαν με την Αθηνά.
Η νεκρολατρεία ήταν αρκετά διαδομένη στην Αίγυπτο. Φρόντιζαν τους νεκρούς, έτσι ώστε να διατηρούνται άφθαρτα τα σώματά τους μέσα στους τάφους. Για την ψυχή πίστευαν πως εξακολουθούσε να υπάρχει μέσα στο σώμα, εφόσον το σώμα ήταν ακέραιο. Γι' αυτό οι νεκροί ταριχεύονταν και διατηρούνταν ως μούμιες σε ασφαλισμένους τάφους. Πολλές μούμιες βρέθηκαν ύστερα από ανασκαφές που έγιναν σε αρχαίους αιγυπτιακούς τάφους. Τους νεκρούς τους έθαβαν μαζί με τα αγαπημένα τους αντικείμενα. Πίστευαν πως η ψυχή είχε τις ίδιες υλικές ανάγκες με το ζωντανό άνθρωπο. Γι' αυτό βρέθηκαν στους τάφους στολίδια και μαγειρικά σκεύη. Αργότερα όμως άρχισαν να πιστεύουν πως η ψυχή ήταν κάτι το ξεχωριστό από το σώμα. Η ψυχή ή η διάνοια, όπως την ήθελαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, ήταν κάτι το θείο και φωτεινό, κάτι που υπήρχε πριν από το σώμα, άφθαρτο κι αιώνιο. Μετά το θάνατο του ανθρώπου περιφερόταν, όπου περιφέρονταν οι πιστοί του θεού. Ζούσαν στο γαλάζιο ουρανό της κοιλάδας του Νείλου. Κατά μια άλλη δοξασία η ψυχή έφευγε μετά το θάνατο σ' άλλη χώρα, όπου βασίλευε ο θεός των νεκρών και ζούσε ζωή αιώνια. Για να πάει στη χώρα αυτή η ψυχή, περνούσε από δύσκολους δρόμους, με πολλά εμπόδια. Ο Όσιρης, ως θεός των νεκρών, ήταν ο μεγάλος κριτής της ψυχής του ανθρώπου, που περνούσε απ' αυτόν για να πάει στο βασίλειο της ευτυχίας. Η κρίση γινόταν με βάση την ηθική ζωή του ανθρώπου στη Γη. Αλλά και πολλές άλλες δοξασίες υπάρχουν για τη μεταθανάτια ζωή στη θρησκεία των αρχαίων Αιγυπτίων.
β) Χριστιανισμός. Τη χριστιανική διδασκαλία στην Αίγυπτο την πρωτοδίδαξε ο ευαγγελιστής Μάρκος. Από τον 3ο αι. έκαναν την εμφάνισή τους μοναχοί και ερημίτες. Ο πρώτος ερημίτης ήταν ο Άγιος Αντώνιος (251 - 356). Περίφημο είναι το κοινόβιο του Άγιου Παχωμίου, κοντά στη Θήβα, όπου ζούσαν περίπου 2.000 μοναχοί. Οι χριστιανοί της Αιγύπτου προσπάθησαν να συνδυάσουν τη χριστιανική φιλοσοφία με την αιγυπτιακή φιλοσοφία, χρησιμοποιώντας την κοπτική γραφή. Ό,τι καινούρια ιδέα παρουσιαζόταν, η επίσημη Εκκλησία την καταδίωκε. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρέας παρουσίασε το Χριστιανισμό ως ανώτερη μορφή γνώσης και ο Ωριγένης συνδύασε την ελληνική παιδεία με το Χριστιανισμό. Αλλά και οι δύο διώχτηκαν από την Αλεξάνδρεια για τις ιδέες τους αυτές. Η διαμάχη ανάμεσα στην Εκκλησία και στους χριστιανούς φιλόσοφους κορυφώθηκε στο τέλος του 3ου αι., τότε που ο ιερέας της Αλεξάνδρειας Άρειος αρνιόταν τη θεϊκή φύση του Χριστού. Αφορίστηκε από την Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας. Το 381 αναγνωρίστηκε πατριάρχης ο αρχηγός της Εκκλησίας της Αιγύπτου. Στην Αίγυπτο άρχισε να αναπτύσσεται η θεωρία του μονοφυσιτισμού που την υποστήριζαν ο πατριάρχης της Αλεξάνδρειας Διόσκουρος και ο αρχιμανδρίτης Ευτύχιος, τους οποίους καταδίκασε η σύνοδος της Χαλκηδόνας. Οι χριστιανοί της Αιγύπτου διαιρέθηκαν σε δυο αντιμαχόμενα στρατόπεδα: στους βασιλικούς, που υποστήριζαν τις αποφάσεις των συνόδων και στους μονοφυσίτες ή ιακωβίτες (οπαδούς του Διόσκουρου του οποίου το κοσμικό όνομα ήταν Ιάκωβος). Οι μονοφυσίτες ήταν περισσότεροι από τους βασιλικούς και προέρχονταν από το λαό. Σήμερα οι χριστιανοί της Αιγύπτου διαιρούνται: α) στους ορθόδοξους, με επικεφαλής τον πατριάρχη Αλεξάνδρειας και β) στους κόπτες, που πιστεύουν στο μονοφυσιτισμό, δηλ. ότι ο Χριστός έχει μόνο μια φύση, τη θεϊκή.
Λογοτεχνία. Γνωστά έργα αρχαίων Αιγυπτίων συγγραφέων είναι τα κείμενα των πυραμίδων, τα κείμενα των σαρκοφάγων, τα βιβλία των νεκρών, η Ωδή του Απέλπιδα, στην οποία ο συγγραφέας αναρωτιέται αν η ζωή έχει αξία κι αν αξίζει να ζει ο άνθρωπος, τα Άσματα των Αρπιστών, που προτρέπουν τον άνθρωπο να χαρεί όσο μπορεί περισσότερο τη γήινη ζωή. Στα βιβλία αυτά λείπει η βαθιά φιλοσοφική σκέψη κι ο φιλοσοφικός διαλογισμός που διακρίνει τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς.
Ιστορικά έργα είναι τα Χρονικά του φαραώ Τούθμωση, χαραγμένα πάνω σε λίθινη πλάκα, οι αυτοβιογραφίες του Ουντ, του Αχμές, του Πετρόσιρη κ.ά. Οι παραινέσεις, τα διοικητικά έγγραφα, τα διατάγματα, οι επιστολές των φαραώ, αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα της εποχής εκείνης.
Λογοτεχνικά έργα διδακτικού περιεχομένου, που σώζονται μέχρι σήμερα, είναι οι Διδασκαλίες για τον Καγκεμνί και τα Αποφθέγματα του Πταχοτέπ. Περιέχουν γενικούς κανόνες καλής συμπεριφοράς, διδασκαλίες ηθικών αρχών και διάφορες άλλες συμβουλές. Έργο που γράφηκε αργότερα είναι οι Διδασκαλίες του Άχιλ, του γιου του Ντουατιούφ, που σατιρίζει τα επαγγέλματα της εποχής εκείνης.
Άλλο λογοτεχνικό είδος, αγαπητό στους Αιγύπτιους είναι ο μύθος. Βιβλία του είδους αυτού είναι η Ιστορία του Σινούχη, οι Συμφορές του Ουναμόν, οι Περιπέτειες των θεών Ώρου και Σέθη, η Αλήθεια και το ψέμα κ.ά. Σ' αυτά τα συγγράμματα φαίνεται η πάλη του Καλού κατά του Κακού και η τελική νίκη του Καλού. Περίφημο επίσης είναι στο είδος αυτό, το μυθιστόρημα Ναυαγός.
Στην ποίηση ξεχωρίζουν οι θρησκευτικοί ύμνοι, τα τραγούδια στο βασιλιά και τα ερωτικά ποιήματα (περίφημα είναι τα Ερωτικά Άσματα).
Τα θεατρικά έργα, που οι παλιοί αρχαιολόγοι αρνιούνται πως υπήρξαν και αναπτύχθηκαν στην Αίγυπτο, αλλά που οι νεώτεροι, και προπαντός οι Γερμανοί, παραδέχονται την ύπαρξη τους, είναι θρησκευτικά. Σ' αυτά παίρνουν μέρος θεοί και άνθρωποι. Υποστηρίζεται ότι ο μαγικός ψαλμός που βρέθηκε στη βάση ενός αγάλματος είναι θεατρικό έργο. Το έργο αυτό διηγείται τις περιπέτειες του θεού Ώρου. Άγγλοι αιγυπτιολόγοι ανακάλυψαν στον τοίχο ενός ναού των Πτολεμαίων εικονογραφημένο κείμενο, που χαρακτηρίστηκε σαν θεατρικό δραματικό έργο.
Νομοθεσία. Ο Μήνας κι ο Ραμσής ο Β΄ θεωρούνταν από τους πρώτους νομοθέτες. Ο Βάκχορης όμως κωδικοποίησε το δικονομικό και αστικό δίκαιο. Ο φαραώ ήταν ο απόλυτος μονάρχης, γιος του θεού, αρχιερέας και ο σοφότερος απ' όλους τους σοφούς. Ο λαός χωριζόταν σε τάξεις, χωρίς όμως αδιαπέραστα σύνορα. Οι ιερείς αποτελούσαν ξεχωριστή και ισχυρή τάξη, που ρύθμιζε τα θέματα που αφορούσαν τους ναούς και τις περιουσίες τους. Γνωστό από την εποχή εκείνη είναι το άσυλο του ναού. Οι κάτοικοι χωρίζονταν σε ελεύθερους και σε δούλους. Συμβάσεις μισθώσεων, προπαντός αγροτικών ακινήτων, απαντούνταν συχνά. Το μίσθωμα συνήθως καθοριζόταν σε είδος. Η σοδειά μοιραζόταν στη μέση. Δεν ήταν άγνωστα την εποχή εκείνη τα προσύμφωνα και σύμφωνα αγοραπωλησίας.
Ο γάμος στην αρχή ήταν δοκιμαστικός και διαλυόταν εύκολα· αργότερα γινόταν πραγματικός. Στην τελετή έπρεπε να βρίσκεται κι ένας δημόσιος υπάλληλος. Ο νόμος επέβαλε διατροφή σε περίπτωση χωρισμού. Ο γάμος διαλυόταν, αν συμφωνούσαν και οι δύο σύζυγοι. Αυτός που προκαλούσε τη διάλυση του γάμου ήταν υποχρεωμένος να πληρώσει αποζημίωση.
Στοιχεία και διαδικασίες της ποινικής δίκης ήταν η προφορική και η έγγραφη ανάκριση, η αναπαράσταση, η εξέταση μαρτύρων κι ο όρκος. Οι ποινές ήταν πολύ αυστηρές.
Επιστήμες. Οι γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες, χαρακτηρίζονταν από την προσπάθεια της πρακτικής εκμετάλλευσης κάθε γνώσης. Ασχολούνταν με τα μαθηματικά κι απ' αυτούς γνωρίζουμε το δεκαδικό σύστημα. Οι αστρολόγοι - ιερείς και αστρονόμοι - εξέταζαν τα φαινόμενα του ουρανού. Με βάση τα αστέρια καθόριζαν το εορτολόγιό τους. Οι Αιγύπτιοι ανακάλυψαν το ωροσκόπιο, όπως συμπεραίνεται από παράσταση στον τάφο του Ραμσή του ΣΤ΄. Τις κλεψύδρες τις έμαθαν οι Αιγύπτιοι από τους Έλληνες στα χρόνια της μακεδονικής δυναστείας. Η Γεωμετρία αναπτύχθηκε πολύ στην αρχαία Αίγυπτο, πράγμα που αποδεικνύεται από την αρχιτεκτονική των περίφημων πυραμίδων. Ο χρόνος είχε 365 μέρες και κάθε τέσσερα χρόνια είχε μια μέρα λιγότερη από το ηλιακό έτος (365 1/4). Ο χρόνος αυτός ονομαζόταν "αόριστον ή κοίλον έτος". Μετά από περίοδο 1460 ετών το ηλιακό ή το κοίλο έτος συνέπεσαν (ο Ιούλιος Καίσαρας καθόρισε το Ιουλιανό ημερολόγιο, αφού πρόσθεσε μια μέρα σε κάθε τέσσερα χρόνια στις 365 μέρες).
Ιδιαίτερη ανάπτυξη γνώρισε στην Αίγυπτο και η ιατρική, με χαρακτήρα όμως μάλλον μυστικιστικό. Θεραπευτικό κέντρο στην αρχαία Αίγυπτο ήταν η Ηλιούπολη. Εκεί υπήρχε το ιερό του Ρα, του θεού της Ιατρικής. Οι ιερείς ήταν πρώτοι γιατροί και θεραπευτές. Η πρόληψη και η υγιεινή περιλάμβανε το πλύσιμο του προσώπου με απολυμαντικά, τρεις μέρες το μήνα, αποφυγή των οινοπνευματωδών ποτών και διατροφή λιτή. Φάρμακα κατασκευάζονταν από ρίζες φυτών και από εκκρίσεις ζώων. Η χειρουργική δεν ήταν άγνωστη στην αρχαία Αίγυπτο. Από τις ανασκαφές που έγιναν ήρθαν στο φως χειρουργικά μαχαίρια, βελόνες, νυστέρια, καθετήρες κ.ά. Η μαιευτική ήταν αποκλειστικό έργο των γυναικών. Τέσσερις μαμές παραβρίσκονταν στον τοκετό. Είναι γνωστά από την εποχή εκείνη φάρμακα που λιγόστευαν τον πόνο του τοκετού και που έφερναν περισσότερο γάλα στους μαστούς της γυναίκας.
Αρχιτεκτονική. Στην πρωτόγονη εποχή τα κτίσματα ήταν πλίνθινα και ξύλινα. Από την 4η δυναστεία των φαραώ εμφανίστηκε στην αρχιτεκτονική ο λίθος. Τα κτίσματα ήταν μεγαλόπρεπα και πελώρια. Τέτοια είναι ο ναός της Σφίγγας κι οι πυραμίδες της Γκίζας. Τα ανάκτορα και τα σπίτια θεωρούνταν προσωρινές κατοικίες και γι' αυτό ήταν απλά και πλινθόχτιστα.
Περίφημα και θαυμαστά δείγματα της αρχαίας αιγυπτιακής αρχιτεκτονικής είναι αναμφισβήτητα οι πυραμίδες. Κτίσματα με ορθογώνια θέση και τριγωνικές πλευρές που καταλήγουν σε μυτερή κορυφή. Οι πυραμίδες ήταν οι τάφοι των βασιλιάδων. Στον περίβολο των νεκροπόλεων, κοντά στους τάφους, υπήρχαν κι άλλα κτίσματα, αφιερωμένα στη λατρεία των θεών και των φαραώ. Άλλοι τάφοι ήταν σκαλισμένοι μέσα στα βράχια των βουνών Βενί - Χασάν, Βέρσα και Ασσουάν. Μπροστά υπήρχε η είσοδος που έβλεπε στην πεδιάδα, που στηριζόταν σε κολόνες χωρίς κιονόκρανα. Στη μέση υπήρχε τετράγωνη αίθουσα, που τη στέγη της βαστούσαν τέσσερις και περισσότερες κολόνες. Στο βάθος της αίθουσας βρισκόταν ένα κοίλο άγαλμα που χρησίμευε ως θυσιαστήριο. Αργότερα, εξαιτίας των συλήσεων (λεηλασιών) των τάφων, χτίστηκαν μ' άλλη αρχιτεκτονική, στις άγριες ερημιές των θηβαϊκών βουνών. Οι τάφοι αυτοί βρίσκονταν σε ευρύχωρες υπόγειες σήραγγες, που ο θόλος τους στηριζόταν σε κολόνες. Μια σειρά από δωμάτια ξεκινούσαν από την είσοδο και έφταναν ως το βάθος της σήραγγας. Στο τελευταίο δωμάτιο βρισκόταν η σαρκοφάγος. Η είσοδος δε φαινόταν, και έτσι οι τάφοι απόφευγαν τη σύληση και την καταστροφή. Ασύλητος βρέθηκε από τους αρχαιολόγους ο τάφος του Τουταγχαμών.
Ο πρώτος ναός ήταν ο ναός του Ήλιου, που κατασκευάστηκε στους αρχαίους χρόνους στην Ηλιούπολη. Αποτελούνταν από μια αυλή που περιτριγυριζόταν από στοές. Στη μέση ορθωνόταν ένας τεράστιος οβελίσκος πάνω σε τεράστιο βάθρο, μπροστά από το οποίο ήταν η τράπεζα των προσφορών. Οι κατοπινοί ηλιακοί ναοί ήταν πιο σύνθετοι. Ο δεύτερος τύπος ναού ήταν ο κλασικός ναός. Τέτοιοι ναοί υπάρχουν στη θινιτική περιοχή και στο Καρνάκ (οι ναοί του Ραμσή του Β΄). Οι ναοί αυτοί ήταν χτισμένοι σαν πραγματικά φρούρια, για να προφυλάγουν την κατοικία του θεού από τους αμαρτωλούς. Μεγάλος πλινθόχτιστος τοίχος στον περίβολο, έδειχνε τη δύναμη και τη μεγαλοπρέπεια της αιγυπτιακής αρχαιότητας. Από εκεί ξεκινούσαν διάδρομοι, που οδηγούσαν στην κυρίως αυλή, πλαισιωμένοι με σφίγγες. Στην αυλή βρίσκονταν ο κυρίως ναός, όλα τα κτίσματα της λατρείας (η ιερή λίμνη, ο στάβλος του ιερού ζώου κ.ά.), τα σπίτια των ιερέων, τα σχολεία, οι αποθήκες κ.λπ. Μετά την είσοδο του ναού υπήρχε μια αίθουσα που στολιζόταν με κολόνες. Διάδρομοι πίσω από την αίθουσα οδηγούσαν στο Ιερό εκεί βρισκόταν η λέμβος. Ήταν μια σκάφη όπου έβαζαν το άγαλμα του θεού στις λιτανείες. Στο βάθος βρισκόταν το βήμα του αρχιερέα, τόπος προσευχής και λατρείας του. Στους τοίχους της αυλής υπήρχαν παραστάσεις από τα κατορθώματα του φαραώ. Στην αίθουσα με τις κολόνες βρίσκονταν εικόνες του βασιλιά και των θεών. Το ιερό ήταν διακοσμημένο με ανάγλυφα, παρμένα από την καθημερινή λατρεία.
Από τους ναούς που σώζονται μέχρι σήμερα, ξεχωρίζουμε: το μεγάλο ναό του Ντέιρ - ελ - Μπάχαρι, το ναό του Ώρου στον Ενφού, το ναό του Λούξορ, το ναό του θεού Χουσού στο Καρνάκ, το μεγάλο ναό του Αμπού Σιμπέλ στις πλαγιές του βουνού, λαξεμένο πάνω σε βράχο, που η πρόσοψή του στολίζεται με τέσσερα τεράστια αγάλματα του Ραμσή Β΄ κ.ά.
Με την κατασκευή του φράγματος Ασσουάν, τα νερά του Νείλου ανεβαίνουν και απειλούν να καταστρέψουν τους ναούς και τα μνημεία που βρίσκονται κοντά. Έτσι, ο ναός του Ταφέχ, ο ναός του Ντιμπόντ και το περίφημο Κερτασί μεταφέρθηκαν σε μέρη όπου δεν υπάρχει κίνδυνος να καταστραφούν.
Οι σπουδαιότεροι σωζόμενοι τάφοι των φαραώ είναι: η πυραμίδα (κλιμακωτή και με περίβολο) του Ζοφέρ στη Σακάρα, η πυραμίδα του Χέοπα στη Γκίζα (από τις μεγαλύτερες - ύψος 137 μ., πλευρά 230, όγκος 2.500.000 κ.μ.), η ρομβοειδής πυραμίδα του Σνεφρού, ο τάφος του Ραμσή Γ΄, λαξεμένος στην Κοιλάδα των Βασιλέων κ.ά.
Ζωγραφική - Γλυπτική - Ανάγλυφο. Η ζωγραφική ήταν συμπλήρωμα κατά κάποιο τρόπο της γλυπτικής και του ανάγλυφου. Αυτό όμως δε σημαίνει πως δεν ήταν αξιόλογη. Οι επιφάνειες των τοίχων και των επίπλων που σώθηκαν δείχνουν τις περίφημες ζωγραφικές συνθέσεις, την άρτια τεχνική και αρμονία. Τα χρώματα που χρησιμοποιούνταν είναι το άσπρο, το μαύρο, το κόκκινο, το κίτρινο, το γαλάζιο και το πράσινο. Όλα παριστάνονται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε αποδίδουν απόλυτα το σκοπό που επιδιώκει η εικόνα. Τα ανάγλυφα είναι αβαθή, και μόλις φτάνουν στο πάχος λίγα χιλιοστά. Χρησιμοποιούνταν επίσης από τους καλλιτέχνες και το κοίλο ανάγλυφο. Οι πλακοστρώσεις, οι τοίχοι των ναών, οι κολόνες, καλύπτονται με χρυσές πλάκες ή με ζωγραφικές παραστάσεις, που παριστάνουν γεγονότα της καθημερινής ζωής ή αντικείμενα λατρείας και γεγονότα της ζωή των φαραώ. Τα κοσμήματα, τα αντικείμενα τω τάφων, τα καθημερινά σκεύη, είναι διακοσμημένα με παραστάσεις ζώων, που ονομάζονται βουκολικές παραστάσεις.
Αλλά εκεί που είναι αξιοθαύμαστοι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είναι η γλυπτική. Αγάλματα των βασιλιάδων, σφίγγες, συνθηματικά ανάγλυφα, αγάλματα που στολίζουν τους πρώτους τάφους των φαραώ, προκαλούν σήμερα το θαυμασμό του αρχαιολάτρη επισκέπτη. Η γλυπτική της 2ης δυναστείας άφησε αριστουργήματα που διακρίνονται για τη φυσικότητα και την εκφραστικότητά τους. Το κεφάλι και το κορμί των αγαλμάτων είναι πολύ συμμετρικά. Τα χέρια και τα πόδια δε διακρίνονται για την ελευθερία της κίνησης. Φαίνονται σαν να είναι νεκρά. Αγάλματα αυτής της αρχαίας περιόδου είναι του Χεφρήνα, της Τίι, του Ακαέφ, που βρίσκεται στο Λούβρο κ.ά. Η δεύτερη περίοδος έχει να επιδείξει αγάλματα με εντονότερη ανθρώπινη έκφραση στο πρόσωπο και με πιο τραγική όψη. Τέτοια είναι του Σέσωστρη, του Αμενεμχά Γ΄ κ.ά. Σιγά σιγά οι μορφές άρχισαν να εξιδανικεύονται. Αργότερα, στη θηβαϊκή εποχή, τα γλυπτά διακρίνονται για τη λεπτότητά τους. Γλυκύτητα και λεπτή ομορφιά έχουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου της προτομής του φαραώ Τούθμωση.
Η ανάπτυξη της τέχνης οφείλεται στην τελειοποίηση της τεχνικής και προπάντων στην οικονομική και πολιτική εξέλιξη της χώρας. Κατά την εποχή του Αμένωφη του Δ΄, διακόπηκε η παράδοση και για είκοσι περίπου χρόνια επικράτησε ένα είδος ρεαλισμού με μεγαλύτερη ελευθερία και με περισσότερη εκφραστικότητα στο πρόσωπο. Δείγμα αυτής της τεχνικής είναι το άγαλμα του Αμένωφη του Δ΄ που σήμερα βρίσκεται στο Λούβρο, η Νεφερτίτη που βρίσκεται στο Βερολίνο κ.ά στο Κάιρο. Στην εποχή των Ριαμσιδών, έγιναν οι προτομές του Σήθου Α΄ και του Ραμσή Β΄. Σώζονται μέχρι σήμερα και βρίσκονται στα μουσεία του Τορίνου και του Καΐρου.
Στην περίοδο της 25ης και 26ης δυναστείας δημιουργήθηκαν πραγματικά αριστουργήματα. Η εποχή αυτή είναι η εποχή της αναγέννησης της αιγυπτιακής τέχνης. Το καινούριο στοιχείο στη γλυπτική είναι το ελαφρύ χαμόγελο. Από ορειχάλκινα αγάλματα σώζονται τα λιοντάρια της Χαϊβρία στο Κάιρο, η βασίλισσα Καρομαμά και τα ορειχάλκινα του Ποσυό στο Λούβρο και η Τακουσίτ στην Αθήνα.
Η τέχνη κατά την εποχή των Πτολεμαίων είναι καθαρά δημιούργημα αυτής της εποχής. Πρόκειται για αυτόνομη τέχνη, που δημιουργήθηκε αφομοιώνοντας τα στοιχεία τόσο της ελληνικής τέχνης, όσο και της ασιατικής. Κύριο χαρακτηριστικό της εποχής είναι το ογκώδες, το μνημειακό.
Από τα αγάλματα σώζονται: η βασίλισσα Χατσεψούτ στο μουσείο της Νέας Υόρκης, η βασίλισσα Νεφερτίτη στο μουσείο Βερολίνου, ο Αμένωφης ο Γ΄ και η σύζυγος του βασίλισσα Τίι, άγαλμα του 14ου αι. στο μουσείο του Καΐρου, το χρυσό προσωπείο του Τουταγχαμών στο μουσείο Καΐρου, κεφαλή γερακιού της 22ης δυναστείας, ανθρωποειδής σαρκοφάγος της 18ης δυναστείας στο μουσείο Λούβρου, η σαρκοφάγος του Ταουχοτέπ στο Λούβρο, μια γυναίκα που φέρνει στα χέρια της προσφορές, στο μουσείο του Λούβρου, ένας γραφέας φτιαγμένος από ασβεστόλιθο, το άγαλμα του Μετέν, ο Αμενεμχάτ ο Γ΄ από ασβεστόλιθο, ο Αμένωφης ο Δ΄, ο Ραμσής ο Β΄ από γρανίτη, άγαλμα του Σεν - Μουθ κ.ά.
Σπουδαιότερες τοιχογραφίες που διασώθηκαν είναι: αυτή που παριστάνει μουσικούς με άρπα, με βάρβιτο, με διπλό αυλό και με λύρα και ανάμεσά τους μια γυμνή χορεύτρια (μουσείο Νέας Υόρκης). Μια τοιχογραφία που παριστάνει γραφείς να ασκούν το επάγγελμά τους (μουσείο Φλωρεντίας). Περίφημη επίσης είναι η τοιχογραφία με τους ηγεμόνες της Νουβίας να προσφέρουν δώρα στο φαραώ. Ανακαλύφτηκε στον τάφο των Θηβών. Επίσης σπουδαίες τοιχογραφίες ανακαλύφτηκαν στον τάφο Νακχτ στη Θήβα.
Περίφημα, τέλος είναι τα σωζόμενα ανάγλυφα: η ράχη του θρόνου του Τουταγχαμών από ξύλο ντυμένο με φύλλα χρυσού και κολλημένα πάνω σ' αυτά διακοσμητικά από γυαλί, το ανάγλυφο στον τάφο του Ραμσή στη Θήβα, το ανάγλυφο από τον τάφο ανώτατου δημόσιου υπαλλήλου στη Σακάρα, οι επιτύμβιες στήλες της μέσης αυτοκρατορίας που βρίσκονται στο Λούβρο, η στήλη του Ουρσιρτεσέν στο Λούβρο, η στήλη του Μεντουχοτέπ με τα ιερογλυφικά της στο Λούβρο. Αλλά το μεγαλοπρεπέστερο μνημείο που μας άφησε η αιγυπτιακή αρχαιότητα είναι η περίφημη μεγάλη Σφίγγα της Γκίζας.
Στην Αλεξανδρινή εποχή έχουμε: τον Πτολεμαίο τον Α΄ στο μουσείο της Κοπεγχάγης και την Κλεοπάτρα, ανάγλυφο στο ναό της βασίλισσας Χατσεψούτ.
Από τα μουσουλμανικά μνημεία ξεχωρίζουν τα τεμένη: Ελ Άλχαρ στο Κάιρο, του Μεχμέτ - Αλή και του Ιμν Τουλούν.
Κεραμική - Κοσμηματοποιΐα. Το διακοσμημένο με σμάλτο κεραμίδι είναι η πρώτη επινόηση της κεραμικής τέχνης στην Αίγυπτο. Το κεραμίδι αυτό αποτελείται από ένα χάλκινο πυρήνα που είναι καλυμμένος με γυαλί. Το χρησιμοποιούσαν για την κατασκευή μαργαριταριών, περιλαίμιων, δαχτυλιδιών, μικρών αγαλμάτων, κυπέλλων και δοχείων. Στον καιρό της μέσης αυτοκρατορίας κατασκευάζονταν πήλινα γαλάζια κύπελλα διακοσμημένα με μαύρο χρώμα και με παραστάσεις πουλιών και φυτών. Την εποχή της νέας αυτοκρατορίας κατασκευάζονταν γυάλινα δοχεία και διάφορα διακοσμητικά αγγεία. Περίφημα είναι τα λίθινα τελετουργικά αγγεία. που κατασκευάστηκαν με το χέρι.
Τα κοσμήματα είναι γνωστά από την προϊστορική εποχή. Τα περιδέραια μαργαριταριών, τα βραχιόλια, τα γυναικεία διαδήματα και αργότερα τα διάφορα χρυσά και από πολύτιμους λίθους κατασκευασμένα κοσμήματα, ήταν γνωστότατα στην αρχαία Αίγυπτο. Περίφημα είναι τα βασιλικά χρυσά στηθιαία και τα βασιλικά διαδήματα. Τέτοια αντικείμενα χρυσά είναι τα διαδήματα της πριγκίπισσας Χνουμίτ που ανακαλύφτηκαν στο Νασούρ. Αργότερα έγιναν γνωστά τα κοσμήματα που ανακαλύφτηκαν στον τάφο του Τουταγχαμών. Το δαχτυλίδι του Ραμσή Β΄ είναι ένα από τα ωραιότερα κοσμήματα.
Πηγές της ιστορίας και του πολιτισμού. Κυριότερες πηγές για την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαίας Αιγύπτου αποτελούν όσα γράφτηκαν για τη χώρα από τους αρχαίους Έλληνες κλασικούς συγγραφείς, και η Παλαιά Διαθήκη. Ο Ηρόδοτος είναι αναμφισβήτητα ο πρώτος που έγραψε συστηματικά για τους κατοίκους, την ιστορία και τον πολιτισμό της Αιγύπτου επίσης ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο γεωγράφος Στράβωνας, ο Λατίνος Πλίνιος ο νεώτερος. Ακόμα υπάρχουν τα Ιερογλυφικά του Ωραπόλλωνα για τη θρησκεία, οι Πλουτάρχειες και Ψευτοπλουτάρχειες πραγματείες, τα αποσπάσματα του Ερατοσθένη και τα Αιγυπτιακά (εξιστόρηση των κυριότερων γεγονότων της φαραωνικής Αιγύπτου) του Μανέθωνα.
Σημαντικότερης όμως αξίας πηγές είναι τα μνημεία που ήρθαν στο φως από τις ανασκαφές που έγιναν κι από την ανάγνωση και τη λύση του αινίγματος της ιερογλυφικής γραφής. Για τη μελέτη των αιγυπτιακών μνημείων αναπτύχθηκε ιδιαίτερη επιστήμη, που ονομάστηκε Αιγυπτιολογία. Πολλά ήρθαν στο φως κατά την κατοχή της Αιγύπτου από το Ναπολέοντα. Ο διάσημος Γάλλος αρχαιολόγος Σαμπολιόν, ήταν ο άνθρωπος που βοήθησε σημαντικά στη γνωριμία και μελέτη του πολιτισμού και της ιστορίας της χώρας του Νείλου, ανακαλύπτοντας το κλειδί της ιερογλυφικής γραφής. Τα γράμματα αυτής της γραφής είναι σκίτσα που παρασταίνουν εικόνες αντικειμένων και άλλες παρμένες από την καθημερινή ζωή. Από τους Αιγυπτιολόγους ερευνητές συγκεντρώθηκαν κατάλογοι μνημείων, πίνακες ναών, πάπυροι, η πέτρα του Παλέρμου, οι κατάλογοι της Αβύδου, της Σακάρας, της αίθουσας των Τρυγόνων στο Καρνάκ κι ο πάπυρος του Τορίνου. Η ανάπτυξη της Αιγυπτιολογίας συνέβαλε στην αναγνώριση της συμβολής της αρχαίας Αιγύπτου στον παγκόσμιο πολιτισμό.
Ο Ελληνισμός της Αιγύπτου. Από την κρητομηκυναϊκή εποχή φαίνεται πως οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με τους Αιγύπτιους. Στην Κνωσό και στη Φαιστό της Κρήτης βρέθηκαν αντικείμενα αιγυπτιακής τέχνης, καθώς και στην Αίγυπτο αντικείμενα κρητικής βιοτεχνίας. Σε ανάγλυφα φαραωνικών θριάμβων παριστάνονται αιχμάλωτοι, Αχαιοί, Δαναοί, και Κρήτες. Οι Αιγαιοπελαγίτες πειρατές έφτασαν κι εγκαταστάθηκαν στο στόμιο του Νείλου. Ο φαραώ Ψαμμήτιχος ένωσε τους Έλληνες πειρατές, τους πήρε με το μέρος του και έκανε φρουρά απ' αυτούς. Τότε φαίνεται πως χτίστηκε εκεί η ελληνική πόλη Ναύκρατη. Πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων απ' την Ελλάδα, μετά τον 7ο αι., επισκέφτηκαν την Αίγυπτο για να γνωρίσουν τη σοφία των κατοίκων της και το θρυλικό πολιτισμό της, όπως ο Σόλωνας ο Αθηναίος, ο ιστορικός Ηρόδοτος κι ο Πλάτωνας που επισκέφτηκε την Ηλιούπολη, για να μελετήσει τις θρησκευτικές δοξασίες των Αιγυπτίων.
Αλλά τη μεγαλύτερη ανάπτυξη γνώρισε ο Ελληνισμός στην Αίγυπτο, μετά την κατάκτησή της από το Μακεδόνα βασιλιά Αλέξανδρο. Οι ιθαγενείς τον υποδέχτηκαν σαν ελευθερωτή. Στην αλεξανδρινή περίοδο χτίστηκε η Αλεξάνδρεια κι έγινε το μεγαλύτερο πνευματικό κέντρο του τότε γνωστού κόσμου. Φιλόσοφοι, ποιητές, καλλιτέχνες συγκεντρώθηκαν εκεί. Η πόλη σ' όλη την ελληνιστική περίοδο είχε καθαρά ελληνικό χαρακτήρα. Αλλά και κατά τη ρωμαϊκή περίοδο διατήρησε το χαρακτήρα αυτό. Την εποχή αυτή ιδρύθηκε από τον Αμμώνιο Σανκά η Νεοπλατωνική σχολή που είχε μαθητές της τον Ωριγένη και τον Πλατίνο. Ο Ελληνισμός αναπτύχθηκε ακόμα περισσότερο στη βυζαντινή περίοδο. Τότε ιδρύθηκε το πατριαρχείο της Αλεξάνδρειας. Κατά την αραβική κατάχτηση της Αιγύπτου το ελληνικό στοιχείο έπεσε σε παρακμή. Διατηρήθηκε μόνο κάποια κίνηση γύρω από το πατριαρχείο.
Τον καιρό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, που στην ουσία την Αίγυπτο κυβερνούσαν οι Μαμελούκοι, οι Έλληνες έκαναν και πάλι αισθητή την παρουσία τους. Ο διάσημος Αλή - μπέης ήταν γιος Έλληνα πασά από τη Μικρά Ασία. Τα τρία αδέρφια ο Ιμπραήμ, ο Χουσεΐν και ο Αχμέτ, που κατασκεύαζαν χάλκινα κανόνια στη Γκίζα, ήταν από τη Ζάκυνθο. Ξακουστός είναι ο ναύαρχος Νικόλας, διοικητής στόλου με πλήρωμα 300 Έλληνες Αιγαιοπελαγίτες, στην υπηρεσία των Μαμελούκων. Αργότερα έγινε αξιωματικός του γαλλικού στρατού με το όνομα Νικόλας Παπαδόπουλος.
Κατά τη γαλλική κατοχή στην Αίγυπτο γνωστός ήταν ο Χιώτης Βαρθολομαίος, διοικητής της αστυνομίας στην πρωτεύουσα. Το 1800 δημιουργήθηκε η ελληνική λεγεώνα που αριθμούσε 2.000 άντρες με 21 Έλληνες αξιωματικούς και μερικούς Γάλλους. Μετά τη γαλλική κατοχή ο Μεχμέτ - Αλή αντί να προβεί σε διώξεις του ελληνικού στοιχείου, που είχε βοηθήσει τους Γάλλους, το συγκέντρωσε γύρω του, γιατί γνώριζε καλά τους Έλληνες από την πατρίδα του Καβάλα . Ήξερε πως μ' αυτό τον τρόπο, θέτοντας το ελληνικό δαιμόνιο στην υπηρεσία του κράτους, βοηθούσε στην οικονομική άνοδο και στον εκπολιτισμό της Αιγύπτου. Πολλοί από τους Αιγυπτιώτες Έλληνες, τα τελευταία, πριν από την ελληνική επανάσταση, χρόνια, έγιναν μέλη της Φιλικής Εταιρίας. Το φθινόπωρο του 1818 πήγε στην Αίγυπτο ο Έλληνας μεγαλέμπορας της Βιέννης Χατζηστέργιος, μυστικός αποσταλμένος της Εταιρίας και προσηλύτισε τον Τασίκα και τον Ηπειρώτη Θ. Τοσίτσα. Λίγο αργότερα, κατά το τέλος της χρονιάς, πήγαν ο Αντώνιος Πελοπίδας και ο Δημήτριος Ύπατρος. Ο Τασίκας διορίστηκε τμηματάρχης της προετοιμασίας για τον Αγώνα και διέθεσε γι' αυτόν ολόκληρη την περιουσία του κι όλα του τα πλοία γεμάτα με εφόδια. Στο μεταξύ ο Μεχμέτ - Αλή, ηγεμόνας της χώρας, έμαθε, από προδοσία, τις κινήσεις και τους σκοπούς της Εταιρίας. Ο Τασίκας όμως τον έπεισε, πως δεν πρόκειται για ελληνικό κίνημα, αλλά για κίνημα του Αλή - πασά.
Με την έκρηξη της Επανάστασης όμως ο σουλτάνος ζήτησε από το Μεχμέτ βοήθεια, με την υπόσχεση να δώσει στον πρωτότοκο γιο του Ιμπραήμ το πασαλίκι της Πελοποννήσου. Τα αιγυπτιακά στρατεύματα πολέμησαν σκληρά για να καταπνίξουν την επανάσταση στην Ελλάδα. Το παράξενο είναι πως στην Αίγυπτο δεν πείραξε καθόλου το ελληνικό στοιχείο ο Μεχμέτ - Αλής. Αντίθετα, αυτό ενισχύθηκε με τους Έλληνες αιχμαλώτους που έφεραν οι Αιγύπτιοι στη χώρα και που αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι. Από τότε οι Αιγυπτιώτες Έλληνες οργανώθηκαν σε κοινότητες και ανέπτυξαν αξιόλογη εμπορική, οικονομική και πνευματική κίνηση. Στα μέσα του 19ου αι. το εμπόριο μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου βρισκόταν σε αρκετά υψηλό επίπεδο. Από τα 1.729 πλοία που έφτασαν στην Αίγυπτο το 1841, τα 475 ήταν ελληνικά. Από τα 1.928, που αναχώρησαν, τα 450 ήταν ελληνικά.
Το 1843 ιδρύθηκε η ελληνική κοινότητα Αλεξάνδρειας. Έτσι ο Ελληνισμός, ως νομικό πρόσωπο πια, μπορούσε να διεκδικήσει τα δικαιώματά του και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του. Κατά την απογραφή του 1907 οι Έλληνες της Αιγύπτου έφταναν τις 62.973. Γύρω στα 1940 πλησίαζαν τις 200.000. Στην Αλεξάνδρεια το ελληνικό στοιχείο κατοικούσε γύρω στην εκκλησία και στο μοναστήρι του Άγιου Σάββα. Εκεί είχε ιδρυθεί, στην αρχή ξενώνας για τους περαστικούς Έλληνες, αργότερα νοσοκομείο και πιο ύστερα ελληνικό σχολείο. Στη Δαμιέτη παλιά έδρευε επίσκοπος, που ιερουργούσε στο ναό του Άγιου Νικολάου.
Στο Κάιρο, όπου η ελληνική κοινότητα ιδρύθηκε το 1856, οι Έλληνες κατοικούσαν σε τρεις συνοικίες που σώζονται μέχρι σήμερα: στην Τζουονία, στη Χάρετ ελ Ρουμ (οδός Ελλήνων) και στη Χαμζάουι. Στην οδό Ελλήνων κοντά στην εκκλησία του Άγιου Μάρκου παλαιότερα ήταν το πατριαρχείο.
Στο παλιό Κάιρο είναι χτισμένο το περίφημο μοναστήρι του Άγιου Γεωργίου, που προκαλεί το θαυμασμό. Περιβάλλεται με χοντρό τείχος και πάνω σ' αυτό υψώνεται μεγαλόπρεπα ο πύργος. Στην αυλή του λειτουργούσαν νοσοκομείο, γηροκομείο, πτωχοκομείο και ελληνικό σχολείο.
Εκτός από τις δύο αυτές κοινότητες, υπάρχουν οι ελληνικές κοινότητες της Μανσούρας που ιδρύθηκε το 1860, του Πορτ Σάιντ που ιδρύθηκε το 1865, του Σουέζ που ιδρύθηκε το 1870, της Τάντας που ιδρύθηκε το 1880, του Ζαγαζίκ που ιδρύθηκε το 1870 και δεκαπέντε άλλες μικρότερες, που ιδρύθηκαν γύρω από το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια. Στην Άνω Αίγυπτο η αρχαιότερη κοινότητα είναι της Μίνιας, που ιδρύθηκε το 1862.
Η συμβολή του ελληνικού στοιχείου στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας υπήρξε σημαντική. Έλληνες γεωπόνοι και καλλιεργητές ασχολήθηκαν πρώτοι με τη συστηματική και επιστημονική καλλιέργεια του βαμβακιού. Βελτίωσαν την ποιότητα, αύξησαν την ποσότητα και οργάνωσαν την εξαγωγή του κατά τρόπο αριστοτεχνικό. Πολλοί από τους ομογενείς ασχολήθηκαν και με το εμπόριο καπνού, καθώς επίσης και με την καπνοβιομηχανία. Τα καπνά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή τσιγάρων είναι καθαρά ελληνικής παραγωγής. Μ' αυτόν τον τρόπο αναπτύχθηκε το εμπόριο μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Από τις ελληνοαιγυπτιακές βιοτεχνίες ξεχώρισαν αυτές της κατεργασίας δερμάτων, της οινοποιίας, τα τυπολιθογραφεία, τα σαπωνοποιεία και τα ξυλουργεία.
Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, οι ελληνικές κοινότητες της Αιγύπτου, έστειλαν εθελοντές, οργάνωσαν νοσοκομεία και χειρουργεία και περιέθαλψαν τις οικογένειες των στρατευμένων. Κατά τον ελληνικό αγώνα εναντίον των Γερμανών (1940 - 1945) περισσότεροι από 7.000 Αιγυπτιώτες Έλληνες υπηρέτησαν στις τάξεις του συμμαχικού στρατού της Μέσης Ανατολής και είχαν 142 νεκρούς, ενώ η χρηματική τους συμβολή έφτασε στο ποσό των 2.500.000 χάρτινων λιρών. Όταν οι Άγγλοι και οι Γάλλοι εργάτες αναχώρησαν, κατά τα γεγονότα του Σουέζ, από την Αίγυπτο, οι Έλληνες παρέμειναν.
Με την εδραίωση του νέου καθεστώτος και με την εθνικοποίηση πολλών επιχειρήσεων, από το 1957 και μετά, χιλιάδες ομογενείς αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα. Πολλοί μετανάστευσαν στην Αυστραλία και στην Αμερική και άλλοι εγκαταστάθηκαν στη μητέρα Ελλάδα. Σχολεία έκλεισαν, ιδρύματα συγχωνεύτηκαν, μικρές κοινότητες καταργήθηκαν.